Arctica – IJsberenverblijf

Een poollandschap voor mens en dier

Hoe ontwerp je een verblijf voor een dier dat thuishoort in een van de meest uitgestrekte en ongerepte landschappen op aarde? Die vraag vormde het vertrekpunt voor Arctica, het ijsberenverblijf van Diergaarde Blijdorp.

Niet het gebouw, maar het poollandschap stond centraal. Het ontwerp is geïnspireerd op de arctische leefwereld van ijsberen en poolvossen en vertaalt de karakteristieken van deze bijzondere biotoop naar een eigentijdse dierentuinomgeving. Het resultaat is een verblijf waarin dierenwelzijn, natuurbeleving, educatie en architectuur samenkomen.

Arctica is tot stand gekomen binnen een multidisciplinair ontwerpteam waarin expertise op het gebied van dierentuinontwerp, landschap, architectuur, dierenwelzijn en bezoekersbeleving samenkwam. Binnen dit team leverden wij een bijdrage aan de ontwikkeling van het ontwerp en de vertaling van de ontwerpvisie naar een verblijf waarin landschap, dier en bezoeker op een vanzelfsprekende manier met elkaar verbonden zijn.

Dierenwelzijn als fundament

Bij het ontwerp van Arctica stond het welzijn van de dieren voorop. Het verblijf is ontwikkeld vanuit de leefwereld van ijsberen en poolvossen en biedt ruimte voor natuurlijk gedrag, beweging, exploratie, rust en sociale interactie.

Water, hoogteverschillen, beschutte plekken, open gebieden en zichtlijnen zijn zorgvuldig afgestemd op de behoeften van de dieren. Hierdoor ontstaat een gevarieerde leefomgeving die aansluit bij hun natuurlijke habitat en tegelijkertijd een rijkere ervaring biedt voor bezoekers.

Door het landschap als uitgangspunt te nemen ontstaat een omgeving waarin de dieren centraal staan en bezoekers hen kunnen observeren binnen een leefomgeving die refereert aan hun natuurlijke biotoop.

Beleving als uitgangspunt

De kracht van natuurbeleving schuilt niet in het gebouw, maar in de ontmoeting tussen mens, dier en landschap. Daarom stond bij Arctica de ervaring van de bezoeker centraal. Niet als attractie, maar als middel om verwondering, begrip en betrokkenheid te creëren.

Een belangrijk uitgangspunt van het ontwerp was het mogelijk maken van een uitzonderlijk directe ontmoeting tussen mens en ijsbeer. Bezoekers kunnen de dieren vanuit verschillende perspectieven ervaren, zowel boven als onder water. Hierdoor ontstaat een close-up beleving die zelden mogelijk is in de natuur.

Met name de onderwaterwereld vormt een bijzonder onderdeel van het verblijf. Grote glaspartijen brengen bezoekers oog in oog met de ijsberen en maken zichtbaar hoe krachtig, snel en behendig deze dieren zich door het water bewegen. Op deze momenten vervaagt de grens tussen observator en dier en ontstaat een indrukwekkende face-to-face ontmoeting.

Deze nabijheid vergroot niet alleen de verwondering, maar draagt ook bij aan een dieper begrip van het gedrag, de leefomgeving en de kwetsbaarheid van deze iconische diersoort.

Architectuur als onderdeel van het landschap

In de natuur ervaren ijsberen geen gebouwen, maar landschappen. Daarom is de architectuur bewust ondergeschikt gemaakt aan de leefomgeving van de dieren. Het bezoekersgebouw is ontworpen als een zogenaamde ground scraper en opgenomen in het terrein. Hierdoor blijft de menselijke aanwezigheid zoveel mogelijk uit beeld en krijgen landschap en dieren de hoofdrol.

Deze ontwerpbenadering zorgt ervoor dat bezoekers zich niet tegenover een dierenverblijf bevinden, maar onderdeel worden van een arctische wereld. De architectuur ondersteunt de beleving zonder deze te domineren.

Natuurbeleving en bewustwording

IJsberen zijn wereldwijd uitgegroeid tot een symbool van de kwetsbaarheid van poolgebieden en de gevolgen van klimaatverandering. Arctica biedt bezoekers de mogelijkheid om deze dieren van dichtbij te ervaren binnen een omgeving die verwijst naar hun natuurlijke leefgebied.

Door bezoekers onder te dompelen in een landschap dat is geïnspireerd op de Arctische regio ontstaat een sterkere verbinding tussen mens, dier en natuur. Verwondering vormt daarbij het vertrekpunt voor bewustwording.

Zoo Architecture voor mens én dier

Arctica laat zien hoe eigentijds dierentuinontwerp verder kan gaan dan het ontwerpen van een dierenverblijf. Door landschap, architectuur, dierenwelzijn, educatie en bezoekersbeleving als één integraal geheel te benaderen ontstaat een omgeving die betekenisvol is voor zowel dieren als mensen.

Het project is het resultaat van een intensieve samenwerking binnen een multidisciplinair expertteam. Juist door verschillende disciplines samen te brengen ontstond een verblijf waarin natuurbeleving, dierenwelzijn en educatie elkaar versterken en bezoekers de wereld van de ijsbeer van dichtbij kunnen ervaren.

Ontwerpteam

Robert van Herk · Bob Kniese · Menno Lam · Jacques Radder · Ray Robinson · Gerard Visser

Fotografie

Rob Doolaard / Diergaarde Blijdorp