Verandahuys
"We beleven het huis als open en transparant, waarbij binnen en buiten heel vanzelfsprekend in elkaar overgaan. Het geheel straalt geborgenheid, rust en ruimte uit; het is elke dag weer een feest om thuis te komen"
Locatie:
Helmond
Eerst begrijpen hoe iemand wil leven
Sommige opdrachten beginnen met een programma van eisen. Deze opdracht begon met een gesprek op een geïmproviseerde veranda.
Voor een echtpaar in Helmond werden wij gevraagd een bestaande woning uit de jaren zestig te renoveren en uit te breiden tot een toekomstbestendige woning waarin natuurbeleving, muziek, werken en wonen samenkomen.
Maar zoals vaker gebeurt bij projecten waarin mensen zichzelf de ruimte gunnen om te onderzoeken wat werkelijk belangrijk voor hen is, bleek de vraag achter de vraag interessanter dan de opgave zelf.
Het project omvatte de renovatie en uitbreiding van een bestaande vrijstaande woning uit de jaren zestig. Naast een nieuwe woonkamer voor huiskamerconcerten omvatte de opgave een werkkamer, een toekomstbestendige woonopzet, een sterkere relatie tussen woning en tuin en het behoud van een karakteristieke walnotenboom die uiteindelijk het hart van het ontwerp zou worden. Door middel van een co-creatief ontwerpproces onderzochten opdrachtgever en architect samen welke plek, indeling en manier van wonen het beste aansloten bij hun leven, zowel nu als in de toekomst.
De opdrachtgevers zijn fervente wandelaars. Niet van uitgestippelde routes en toeristische hoogtepunten, maar van lange trektochten door natuurgebieden overal ter wereld. Met een rugzak op, aandacht voor het landschap en de vrijheid om onderweg van koers te veranderen wanneer iets interessants zich aandient.
Die houding herkenden wij direct in het ontwerpproces.
Er waren uitgangspunten. Er was een richting.
Maar er was ook ruimte om onderweg nieuwe inzichten toe te laten.
Ontwerpen begint met ervaren
Binnen de mogelijkheden die het bestemmingsplan bood onderzochten we eerst welke plekken in de tuin het meest geschikt zouden kunnen zijn voor een uitbreiding. Daarbij keken we niet alleen naar praktische randvoorwaarden, maar ook naar bezonning, beschutting, wind, privacy en de relatie met de bestaande tuin.
Uit deze analyse kwamen drie mogelijke locaties naar voren.
In plaats van direct een keuze te maken, vroegen we de opdrachtgevers om deze plekken zelf te ervaren. Gedurende een periode namen zij op verschillende momenten plaats op iedere locatie, met een boek, een kop koffie of simpelweg om de tuin in zich op te nemen.
Tot hun verrassing bleek juist een vergeten hoek van de tuin de meest bijzondere plek. Niet omdat deze technisch het meest voor de hand lag, maar omdat zij de tuin daar op een totaal andere manier beleefden dan in alle jaren daarvoor. Bovendien verdween vanaf die positie een storend uitzicht op een nabijgelegen bedrijfsdak vrijwel volledig uit beeld.
De uiteindelijke keuze voor de uitbreiding kwam daardoor niet voort uit een theoretische analyse alleen, maar uit de combinatie van professionele observatie en persoonlijke ervaring.
De walnotenboom als middelpunt
Aanvankelijk lag het voor de opdrachtgevers voor de hand om de uitbreiding aan de andere zijde van het huis te realiseren dan waar de walnotenboom staat. Daarmee zou de boom worden ontzien, maar zou juist datgene wat zij zo waardeerden aan deze plek – het uitzicht op de boom, de voortdurende verandering van de seizoenen en de foeragerende eekhoorns die regelmatig tussen de takken verschijnen – grotendeels buiten beeld raken vanuit de nieuwe leefruimtes.
Tijdens het ontwerpproces ontstond daarom een andere vraag: als deze boom zo belangrijk is, waarom zou hij dan niet het hart van het plan worden?
In plaats van de uitbreiding van de boom weg te bewegen, organiseerden we het ontwerp er juist omheen. De uitbreiding werd uiteindelijk als een open U-vorm rond de bestaande boom georganiseerd. Daardoor bleef de walnotenboom niet alleen behouden, maar werd hij het centrale oriëntatiepunt van de woning.
Vanuit de leefkeuken, woonkamer, werkkamer en entree blijft de boom voortdurend aanwezig.
Niet als decor, maar als onderdeel van het dagelijks leven.
De walnotenboom vormt daarbij een natuurlijk middelpunt, maar de woning is breder georiënteerd op de tuin als geheel. Het ontwerp ontleent zijn kwaliteit niet aan één element, maar aan de voortdurende relatie tussen wonen, seizoenen, groen en natuurbeleving.
De seizoenen worden zichtbaar vanuit iedere ruimte. Het jonge blad in het voorjaar, de schaduw in de zomer, de verkleuring in het najaar en de kale takken in de winter maken het landschap onderdeel van het wonen.
Wie de woning betreedt ervaart dat direct. Vanaf de straat wordt de bezoeker begeleid naar een relatief gesloten entree. Zodra de voordeur opent, ontvouwt zich echter een volledig ander beeld. De achterwand van de hal bestaat vrijwel geheel uit glas waardoor de blik onmiddellijk wordt geleid naar de tuin en de walnotenboom.
Je stapt niet zozeer een woning binnen, maar wordt direct verrast door de tuin; gevoelsmatig sta je weer buiten.
Een hedendaagse veranda voor alle seizoenen
Tijdens ons eerste gesprek zaten we niet in de woonkamer, maar op een eenvoudige zelfgebouwde veranda in de tuin.
Daar bleek zich een belangrijk deel van het leven af te spelen.
Hier werden lange gesprekken gevoerd. Hier bleven vrienden na het eten nog uren zitten. Hier werd gelezen, genoten van de tuin en werden plannen gemaakt voor nieuwe wandeltochten.
Hoewel deze veranda bouwkundig weinig bijzonder was, herkenden we daarin iets fundamenteels.
Niet de constructie was waardevol.
De manier van leven die zij mogelijk maakte was waardevol.
Dat inzicht vormde de basis voor het Verandahuys.
De nieuwe uitbreiding werd geen traditionele aanbouw maar een hedendaagse interpretatie van de veranda. Een plek waar het hele jaar door comfortabel gewoond kan worden, terwijl de ervaring van buiten zijn behouden blijft.
De woonkamer vormt het hart van deze nieuwe vleugel. Hier vinden huiskamerconcerten plaats, wordt gemusiceerd, gewerkt, gelezen en ontvangen de bewoners vrienden en familie.
Grote glazen schuifpuien laten de grens tussen woning en tuin vervagen. Rondom de uitbreiding loopt een houten vlonderzone die de overgang tussen binnen en buiten vertraagt. Zelfs wanneer je naar buiten stapt en op de zoom van de veranda staat, bevind je je nog onder de beschutting van het dak.
Pas daarna begint de tuin.
Daarnaast bevat het ontwerp een kleine beschutte buitenruimte met houtkachel. Een plek voor twee personen waar ook tijdens koelere dagen buiten gezeten kan worden. Zo ontstaat een opeenvolging van ruimtes met verschillende gradaties van openheid, beschutting en natuurbeleving.
Het resultaat is een woning die niet abrupt ophoudt bij de gevel, maar geleidelijk overgaat in de tuin.
Beschut én verbonden met de natuur
Een van de uitgangspunten binnen Biophilic Design is dat mensen zich prettig voelen op plekken waar uitzicht, rugdekking en beschutting samenkomen.
Dat principe vormde een belangrijke inspiratiebron voor het ontwerp.
Aan de besloten zijde opent de woning zich volledig naar de tuin. Grote glasvlakken bieden uitzicht op het groen en de walnotenboom.
Daartegenover staat een zware wit gekeimde gemetselde wand die ruimte biedt aan meubels, boeken en kunst en tegelijkertijd de routing door de woning begeleidt. Haar belangrijkste functie is echter psychologisch van aard.
Zoals een rots in een landschap rugdekking biedt, zorgt deze wand voor privacy, geborgenheid en een gevoel van veiligheid.
Het getordeerde dak vervult een andere rol. Het biedt beschutting tegen zon, regen en wind en maakt het mogelijk om gedurende een groot deel van het jaar beschut binnen én beschut buiten te verblijven.
Juist de combinatie van uitzicht, rugdekking en beschutting maakt de ruimte prettig om in te verblijven.
Een dak dat licht vangt
Boven de nieuwe leefruimte ligt een getordeerd omhoog draaiend dak.
Deze torderende beweging brengt niet alleen spanning en dynamiek in de ruimte, maar heeft ook een praktische functie. Door de oplopende vorm kan diep invallend zonlicht in voor- en najaar ver de woning binnendringen. Hierdoor verandert de sfeer gedurende de dag en de seizoenen voortdurend.
Samen met de transparante gevels versterkt het dak de relatie tussen wonen, daglicht en natuurbeleving.
De hoofddraagconstructie van de uitbreiding is uitgevoerd in staal. Hierdoor kon een ranke en transparante architectuur ontstaan waarin de relatie tussen woning, tuin en walnotenboom centraal blijft staan. Een doorlopende bamboevloer verbindt binnen en buiten en versterkt het gevoel dat beide werelden onderdeel zijn van één geheel.
Een ontwerp dat mocht groeien
Net als tijdens hun trektochten stonden de opdrachtgevers ook in het ontwerpproces open voor nieuwe ontdekkingen. Zij gunden zichzelf de vrijheid om onderweg alternatieven te verkennen. Daardoor kon het ontwerp zich stap voor stap ontwikkelen tot wat het uiteindelijk is geworden.
De oorspronkelijke vraag naar een leefruimte voor huiskamerconcerten groeide uit tot een veelzijdige leefomgeving waarin wonen, werken, muziek en natuurbeleving samenkomen.
Er ontstond ruimte voor een werkkamer op de begane grond zodat de bewoners elkaar gedurende de dag konden blijven ontmoeten, ook wanneer zij aan het werk waren. Vanuit de keuken, woonkamer en werkkamer blijft onderling visueel contact mogelijk.
Er kwam plaats voor een lang gekoesterde wens: een vleugel die perfect bleek te passen binnen het concept van muziek, ontmoeting en wonen.
Ook werd vooruitgedacht over de toekomst. De werkkamer en garage zijn zodanig ontworpen dat zij later relatief eenvoudig kunnen worden omgevormd tot slaapkamer en badkamer. Daardoor biedt de woning de mogelijkheid om ook op latere leeftijd comfortabel op deze plek te blijven wonen.
Niet omdat dat vanaf het begin vaststond, maar omdat het ontwerp zich gedurende het proces mocht ontwikkelen.
Een Citroën DS als persoonlijk detail
Een bijzondere plek in het ontwerp is gereserveerd voor de klassieke Citroën DS van de opdrachtgever.
Niet als pronkstuk, maar als een object met persoonlijke betekenis.
Vanuit de woning is de auto nergens volledig zichtbaar. Door een smal verticaal venster verschijnt slechts een zorgvuldig gekaderde glimp van de karakteristieke achterzijde van de DS.
Daardoor krijgt de auto bijna de rol van een kunstobject.
Altijd aanwezig, nooit nadrukkelijk.
Architectuur voor kwaliteit van leven
Het Verandahuys laat zien dat goede architectuur niet begint met vorm, stijl of materiaal.
Zij begint met luisteren.
Door samen op onderzoek uit te gaan ontstond geen standaard aanbouw, maar een woning die perfect aansluit op de manier waarop haar bewoners willen leven.
Een woning waarin natuur, muziek, werken, ontmoeten en wonen met elkaar verweven zijn geraakt.
Niet ontworpen rondom een programma van eisen en vierkante meters, maar rondom de mensen die er iedere dag gebruik van maken.
Het Verandahuys laat zien hoe natuurbeleving, toekomstbestendig wonen en maatwerkarchitectuur kunnen samenkomen in een woning die niet alleen prettig is om naar te kijken, maar vooral prettig is om in te leven.
Gestoeld op de principes van Biophilic Design ontstond een integraal ontworpen woonomgeving die haar bewoners omarmt zonder hen af te sluiten van de natuur.
Dat is voor ons de essentie van architectuur voor kwaliteit van leven.
Opdrachtgevers aan het woord
"We hebben veel plezier beleefd aan alle fasen van het proces, van de eerste conceptuele verkenningen tot en met de uiteindelijke realisatie. Het luisteren naar elkaar en het ruimte geven aan verschillende ideeën tijdens het ontwerpproces zien we terug in het huis zelf. Het straalt dezelfde openheid uit die ook het proces kenmerkte.
We beleven het huis als open en transparant, waarbij binnen en buiten vanzelfsprekend in elkaar overlopen. Tegelijkertijd voelt het beschut en geborgen. Het geheel biedt rust, ruimte en verbondenheid met de tuin. Het is iedere dag opnieuw een feest om thuis te komen."
Samenwerking
Voor het tuinontwerp werkten wij samen met landschapsarchitect Ronald Lambie van Buro Buitenlust. Inmiddels zijn woning en tuin volledig naar elkaar toegegroeid en vormen zij samen één integraal geheel.
Jouw eigen verhaal
Iedere plek heeft zijn eigen kwaliteiten. Iedere opdrachtgever zijn eigen verhaal. De mooiste ontwerpen ontstaan wanneer die twee samenkomen.