Savannehuis – Giraffenverblijf

Mensen wonen in gebouwen, dieren leven in landschappen

Dat uitgangspunt vormde de basis voor het ontwerp van Savannah House, een giraffenverblijf waarin dierenwelzijn, natuurbeleving en duurzaamheid samenkomen. Het ontwerp is geïnspireerd op principes van Cradle to Cradle en Biophilic Design en stelt de behoeften van de dieren centraal.

Bij het ontwerp draaide alles om de hoofdbewoners van het verblijf: de giraffen. Materialen, constructie, klimaat en ruimtelijke beleving zijn afgestemd op hun natuurlijke gedrag en welzijn. Zo was het bijvoorbeeld een vereiste om schadelijke materialen te vermijden, omdat giraffen van nature aan vrijwel alles likken. Pas daarna kwamen aspecten als gebruiksgemak voor verzorgers en een bijzondere bezoekerservaring in beeld.

Een Afrikaanse kraal voor de 21e eeuw

De inspiratie voor het verblijf werd gevonden in de Afrikaanse savanne, de structuur van traditionele Afrikaanse dorpen en de kralen waarin dieren worden gehouden en beschermd.

Savannah House vormt een eigentijdse interpretatie van deze Afrikaanse kraal. De ruimtelijke opzet biedt veiligheid, overzicht en beschutting voor de dieren, terwijl het verblijf tegelijkertijd volledig is aangepast aan het Nederlandse klimaat.

Dankzij het transparante dak ontvangen de giraffen hun dagelijkse hoeveelheid UV-licht en ervaren bezoekers het verblijf bij natuurlijk daglicht. Hierdoor voelt binnen als buiten. Het zonlicht doorlatende dak zorgt er bovendien voor dat de giraffen ook aan de noordzijde van het verblijf van de zon kunnen genieten terwijl zij beschut blijven tegen regen en koude wind.

De logistieke routes van bezoekers en verzorgers zijn zorgvuldig van elkaar gescheiden. Hierdoor ontstaan optimale omstandigheden voor zowel dieren, verzorgers als bezoekers.

Oog in oog met giraffen

De kracht van natuurbeleving schuilt in de ontmoeting tussen mens en dier. Daarom worden bezoekers niet op afstand gehouden, maar juist dicht bij de giraffen gebracht.

Bij het betreden van het verblijf bevinden bezoekers zich op circa 2,7 meter hoogte, vrijwel op oogniveau van de giraffen. Hierdoor ontstaat een uitzonderlijke ontmoeting waarbij mens en dier elkaar letterlijk in de ogen kunnen kijken.

Deze bijzondere nabijheid maakt het mogelijk om giraffen te ervaren vanuit een perspectief dat normaal gesproken niet toegankelijk is. Niet van beneden af kijkend naar een imposant dier, maar oog in oog met een van de meest iconische bewoners van de Afrikaanse savanne.

Wanneer de dieren buiten verblijven bieden de hoge deuren van het gebouw een doorkijk naar de savanne waar de giraffen vrij kunnen rondlopen. Deze ontwerpbenadering versterkt niet alleen de beleving van de dieren, maar creëert ook een natuurlijke relatie tussen het verblijf en het omliggende landschap.

Form Follows Behaviour

Binnen Savannah House vormt het gedrag van de dieren het vertrekpunt voor het ontwerp. Niet de architectuur bepaalde de leefomgeving, maar de leefomgeving bepaalde de architectuur.

De 28 gelamineerde houten baleinen vormen hiervan het meest zichtbare voorbeeld. Hun vorm, onderlinge ordening en materialisering zijn afgestemd op het welzijn van de giraffen en creëren tegelijkertijd een rustige, overzichtelijke en veilige omgeving.

Deze ontwerpbenadering vatten wij samen als Form Follows Behaviour: de vorm volgt het gedrag van zijn bewoners.

De baleinen zijn uitgevoerd in onbehandeld FSC-hardhout. Hierdoor worden onderhoudsbehoefte en verstoring voor de dieren beperkt. Het gebouw is bovendien volledig demontabel ontworpen. Zowel de draagconstructie als het transparante dak kunnen in de toekomst worden hergebruikt volgens de principes van Cradle to Cradle.

Biobased en gezond bouwen

Vanwege het belang van dierenwelzijn is het verblijf grotendeels opgebouwd uit gezonde en hernieuwbare materialen.

Voor de isolatie zijn houtvezels toegepast, terwijl de gevels zijn bekleed met riet. Aan de binnenzijde is gebruikgemaakt van een biobased plaatmateriaal vervaardigd uit geperst gras. Deze materiaalkeuzes dragen niet alleen bij aan een gezond leefklimaat voor de dieren, maar sluiten ook aan bij de duurzame ambities van het project.

Natuurlijke klimaatbeheersing

Voor het creëren van een comfortabel binnenklimaat is rekening gehouden met het gedrag van de dieren en de natuurlijke elementen zon, wind en regen.

Het verblijf maakt optimaal gebruik van passieve zonne-energie. Het transparante dak en de hoogte van de gevels zijn zo ontworpen dat zonnewarmte maximaal kan worden benut, terwijl tegelijkertijd voldoende schaduw aanwezig blijft. Hierdoor kunnen de giraffen zelf kiezen of zij zich in de zon of juist in de schaduw bevinden.

Voor de koeling wordt gebruikgemaakt van natuurlijke trek en onderdruk in combinatie met ventilatieopeningen aan weerszijden van het gebouw. Hierdoor ontstaat een comfortabel binnenklimaat met een minimaal energieverbruik.

Op extreem koude dagen wordt niet het volledige gebouwvolume van circa 4.600 m³ verwarmd, maar worden de dieren zelf ondersteund met speciaal ontworpen warmte-elementen. Als aanvullende warmtebron worden houtsnippers gebruikt die afkomstig zijn van snoeiafval uit de regio en de diergaarde. Daarmee wordt het gebruik van fossiele brandstoffen tot een minimum beperkt.

Zoo Architecture voor mens én dier

Savannah House laat zien hoe eigentijds dierentuinontwerp verder kan gaan dan het ontwerpen van een dierenverblijf. Door dierenwelzijn, natuurbeleving, duurzaamheid en architectuur als één integraal geheel te benaderen ontstaat een omgeving die betekenisvol is voor zowel dieren als mensen.

Het resultaat is een biobased en circulair verblijf waarin bezoekers giraffen van dichtbij kunnen ervaren, terwijl de architectuur volledig in dienst staat van het welzijn van haar bewoners.

Fotografie

Martijn Dijkstra · John Lewis Marshall

Video

Youtube : TV Rijnmond  veel hoger en veel groter