Locatie:

Borculo

Een kantoorontwerp dat begon met een ongemakkelijk gevoel

Toen de vraag van ProWonen bij Feekes & Colijn Architecten binnenkwam, werd eerst onderzocht hoe de nieuwe huisvesting vorm kon krijgen. Zoals bij veel kantooropgaven werd daarvoor een eerste ontwerpvoorstel gemaakt op basis van het programma van eisen, de beschikbare ruimte en de functionele uitgangspunten. Er lag een heldere richting voor het gebouw, met een logische organisatie van functies en een duidelijke verschijningsvorm.

Toch bleef er tijdens de verdere uitwerking van het project iets wringen. Zeker toen Menno Lam het als projectarchitect verder oppakte. Niet omdat er iets mis was met het ontwerp, maar omdat er veel bekend was over het gebouw en nog weinig over de organisatie die er straks dagelijks gebruik van zou maken. Het gesprek ging al snel over ruimtes, functies en de manier waarop het gebouw eruit zou komen te zien, terwijl vragen over de mensen die er zouden werken nog nauwelijks waren gesteld.

Uiteindelijk zou dit niet alleen een kantoor worden, maar ook de plek waar mensen een groot deel van hun dag doorbrengen. Waar collega's elkaar ontmoeten, samenwerken, overleggen en langzaam een gezamenlijke cultuur vormen. Juist daarom ontstond de behoefte om eerst beter te begrijpen voor wie er eigenlijk werd ontworpen.

Er werd een gesprek georganiseerd met de directie van ProWonen. Tijdens dat gesprek kwam terloops naar voren dat de organisatie kort daarvoor was ontstaan uit een fusie tussen twee woningcorporaties. Op dat moment leek het niet meer dan achtergrondinformatie, maar het gegeven bleef hangen. Hoe langer er over de organisatie werd gesproken, hoe relevanter die fusie werd. Want wat betekent een nieuw kantoor voor een organisatie die zelf nog bezig is een nieuwe gezamenlijke identiteit te ontwikkelen?

Wat tijdens dit project zichtbaar werd, zien we vaker bij organisaties die nadenken over een nieuwe werkomgeving. De aanleiding gaat vaak over huisvesting, groei of een nieuw kantoor. Maar achter die zichtbare vraag spelen meestal andere thema's mee. Hoe werken mensen samen? Hoe ontstaat verbondenheid? Wat hebben medewerkers nodig om prettig te kunnen functioneren? Juist daar kan architectuur meer zijn dan een gebouw alleen.

Een organisatie die zichzelf opnieuw moest vinden

In plaats van direct verder te ontwerpen, werden samen met Laurens Smits van Vaspro dialogen georganiseerd met medewerkers uit verschillende delen van de organisatie. Niet om een ontwerp te beoordelen, maar om te begrijpen hoe mensen hun werk beleefden en wat zij nodig hadden om prettig te kunnen functioneren.

Tijdens die gesprekken ontstond steeds vaker dezelfde gedachte. Terwijl veel organisaties op dat moment experimenteerden met flexibel werken, leek hier iets anders te spelen. ProWonen had kort daarvoor een fusie doorgemaakt. Nieuwe teams moesten elkaar nog leren kennen en veel medewerkers zochten niet zozeer flexibiliteit, maar herkenbaarheid. Een vaste plek. Collega's die je weet te vinden. Een omgeving die vertrouwd voelt wanneer je binnenkomt.

Het was geen conclusie, eerder een vermoeden dat onderzocht moest worden. Maar hoe meer gesprekken er werden gevoerd, hoe duidelijker werd dat de behoefte aan herkenbaarheid niet los stond van de fase waarin de organisatie zich bevond. Mensen zochten niet alleen een werkplek, maar ook houvast. Een gevoel van samen ergens bij horen.Vanaf dat moment veranderde niet alleen het ontwerp, maar ook de vraag die eraan ten grondslag lag. Niet hoe een zo flexibel mogelijk kantoor kon worden gemaakt, maar hoe een omgeving kon ontstaan waarin mensen elkaar vanzelf ontmoeten zonder hun eigen plek kwijt te raken.

Het ontwerp werd vervolgens meerdere keren teruggelegd bij dezelfde medewerkersgroepen. Hun reacties, ervaringen en suggesties werden meegenomen in de verdere uitwerking. Daarbij ging het niet alleen om draagvlak voor het ontwerp. De gesprekken maakten zichtbaar hoe de organisatie werkte, waar mensen elkaar ontmoetten, waar samenwerking vanzelf ontstond en waar juist behoefte was aan rust of concentratie.

Zo ontstond niet alleen draagvlak voor het gebouw, maar vooral een werkomgeving die daadwerkelijk aansloot bij de mensen waarvoor zij bedoeld was.

Luisteren voordat er ontworpen werd

Terugkijkend was misschien niet het ontwerp zelf het belangrijkste resultaat van die gesprekken, maar het feit dat de organisatie zichzelf erin begon te herkennen. Medewerkers zagen hun dagelijkse praktijk terug in de plannen en konden invloed uitoefenen op de keuzes die werden gemaakt. Daardoor groeide het gebouw niet alleen uit tekeningen, maar ook uit ervaringen, gesprekken en observaties.

Wat begon als een zoektocht naar verbinding binnen een organisatie, resulteerde uiteindelijk in een gebouw met een heel eigen karakter. Niet door opvallende gebaren of architectonische bravoure, maar door de manier waarop ruimte, licht, landschap en menselijke interactie met elkaar werden verweven. Juist daardoor groeide het uit tot een gebouw dat veel mensen direct herkennen wanneer de naam ProWonen valt.

→ Lees over onze werkwijze

Elkaar tegenkomen zonder afspraak

Wie vandaag door het gebouw loopt, merkt dat ontmoeting nergens wordt afgedwongen. Het kantoor is georganiseerd rondom een centrale binnentuin. Daardoor werken medewerkers voortdurend tussen twee werelden. Aan de ene kant ligt een beschutte binnentuin, aan de andere kant het omliggende landschap. Waar iemand zich ook bevindt, er is altijd zicht op groen, daglicht en de wisseling van de seizoenen.

Ook de route door het gebouw speelt daarin een rol. De gangen lopen niet dood. Je kunt blijven doorlopen en komt vanzelf weer uit waar je begonnen bent. Dat lijkt een klein detail, maar heeft grote invloed op hoe mensen het gebouw gebruiken. Collega's komen elkaar onderweg tegen, informele gesprekken ontstaan vanzelf en tegelijkertijd blijft er ruimte om een andere route te kiezen wanneer rust of concentratie gewenst is.

Die ruimtelijke ervaring geeft het gebouw een eigen karakter. Je beweegt niet van afdeling naar afdeling via rechte corridors, maar maakt voortdurend onderdeel uit van een groter geheel. De binnentuin blijft steeds aanwezig, het daglicht verandert mee met het moment van de dag en iedere route biedt opnieuw een ander perspectief op het gebouw en zijn omgeving.

Ontmoeting wordt hier niet georganiseerd. Ze ontstaat als vanzelf uit de manier waarop mensen zich door het gebouw bewegen.

→ Lees ons inzicht over ontwerpen in verbinding met de natuur 

De ruimte tussen de werkplekken

Tijdens de gesprekken met medewerkers ging het opvallend weinig over de werkplek zelf. Veel vaker ging het over alles wat zich daartussen afspeelt. Een vraag bij de printer. Een gesprek na een overleg. Even samen naar buiten kijken. Een kop koffie tussen twee afspraken door.

Daarom werd niet iedere vierkante meter ingezet voor werkplekken. Op verschillende plekken verbreden de routes zich en ontstaan plekken waar mensen kunnen blijven hangen zonder een vergaderruimte te reserveren. Printers, koffiepunten en andere dagelijkse voorzieningen kregen bewust een plek langs deze routes.Veel samenwerking ontstaat immers niet in een vergaderruimte, maar juist tussen de formele momenten door. Juist daar krijgt een organisatie vaak vorm.

Werken tussen licht, natuur en beschutting

De relatie met natuur speelt overal in het gebouw een rol. Niet als decoratie of als toevoeging achteraf, maar als onderdeel van de dagelijkse ervaring.Vanuit een werkplek kijk je niet naar een afgesloten binnenwereld, maar naar lucht, bomen, licht en seizoenen. Terwijl je door het gebouw beweegt verandert steeds iets. Het uitzicht verschuift, het licht verandert gedurende de dag en de seizoenen kleuren de omgeving telkens anders.

Wat tegenwoordig vaak wordt omschreven als biophilic design ontstond hier niet vanuit een trend of ontwerpfilosofie. Wel leefde de overtuiging dat mensen zich prettiger voelen in gebouwen die verbonden blijven met hun omgeving.Die gedachte komt niet alleen terug in de relatie met buiten, maar ook in de keuze voor natuurlijke materialen, de aandacht voor akoestiek, de menselijke schaal van de ruimtes en de verschillende sferen die binnen het gebouw ontstaan.

Niet eerst bezoeker, maar gast

Ook de ontvangst van bezoekers werd onderdeel van die gedachte. Op initiatief van ProWonen werd bewust afgezien van een traditionele receptiebalie. In plaats daarvan worden bezoekers ontvangen  door een gastvrouw die tijd maakt voor een gesprek en een kop koffie aanbiedt aan een koffiecounter.

Het lijkt een klein verschil, maar het vertelt veel over de organisatie. Bezoekers worden niet eerst bezoeker gemaakt, maar direct gast. Gastvrijheid zit hier niet in een bord aan de muur, of een zitje met tijdschrifte, maar in de manier waarop een bezoek begint.

Een gebouw dat ondersteunt

Parallel aan het ontwerpproces werd samen met een multidisciplinair team onderzocht hoe het gebouw niet alleen prettig kon functioneren voor de gebruikers, maar ook duurzaam kon zijn in beheer, onderhoud en exploitatie. Wat daarbij hielp, was de bereidheid van directie en management om nieuwe inzichten serieus te nemen. Ideeën werden niet beoordeeld op hun vertrouwdheid, maar op de vraag of ze konden bijdragen aan een prettiger gebouw en een betere werkomgeving.

Daaruit ontstonden keuzes zoals betonkernactivering, waardoor het gebouw op een stabiele temperatuur blijft met een laag energieverbruik en een hoog comfortniveau. Tegelijkertijd behouden medewerkers de vrijheid om ramen te openen wanneer zij dat prettig vinden. Duurzaamheid gaat daarbij verder dan techniek alleen. Een gebouw blijft pas echt waardevol wanneer mensen er graag verblijven, wanneer het prettig blijft functioneren en wanneer het mee kan bewegen met veranderingen binnen de organisatie.

→ Lees meer over onze visie 

Jaren later

Jaren later zit de waarde van het gebouw misschien niet in de plattegrond of de techniek, maar in wat mensen erover zeggen nadat het al lange tijd onderdeel van hun dagelijks leven is geworden.

Een medewerker verwoordde het ooit eenvoudig:

"Ik voelde me hier meteen thuis."

Jaren na oplevering is dat misschien nog steeds de mooiste bevestiging van de keuzes die tijdens het ontwerpproces werden gemaakt. Keuzes die niet begonnen bij het gebouw zelf, maar bij het begrijpen van de organisatie en de mensen die er dagelijks zouden werken.

ProWonen werd door Menno Lam ontworpen tijdens zijn periode als projectarchitect bij Feekes & Colijn Architecten.

Of het nu gaat om een nieuw kantoor, een bedrijfsgebouw of een veranderende werkomgeving: de belangrijkste ontwerpbeslissingen ontstaan vaak in gesprekken met de mensen die het gebouw dagelijks gebruiken.

Ook verkennen?

Ben je benieuwd hoe een werkomgeving ontstaat wanneer je niet begint bij het gebouw, maar bij de mensen die er dagelijks gebruik van maken? Neem gerust contact met ons op. We denken graag met je mee. 

→ Bel ons op 0318 - 41 81 85

of 

→ Plan een kennismaking via ons formulier