Finse les: Gezondheid begint aan de ontwerptafel

Door: LAM architects

Wat als gezondheid niet alleen ontstaat in de zorg, maar ook in de gebouwen en leefomgevingen waarin mensen dagelijks wonen, werken, leren en herstellen? Die vraag staat centraal in een nieuwe Finse benadering van gezondheid. Een gedachte die ook voor opdrachtgevers en ontwerpers relevante inzichten biedt.

In Nederland praten we veel over gezondheid. Over preventie, leefstijl en de groeiende druk op de zorg. Maar gezondheid wordt nog vaak benaderd als iets dat vooral binnen het zorgsysteem moet worden opgelost.

Een recent artikel over het Finse programma Health from Nature laat een andere manier van denken zien. De initiatiefnemers stellen niet de vraag hoe we mensen kunnen stimuleren om gezonder te leven. Zij stellen een fundamentelere vraag: hoe richten we onze leefomgeving zo in dat gezonde keuzes vanzelfsprekender worden?

Dat is een interessante gedachte voor opdrachtgevers. Want als de omgeving invloed heeft op welzijn, herstel en gezondheid, dan worden belangrijke gezondheidskeuzes al gemaakt voordat de eerste steen is gelegd.

Gezondheid ontstaat niet alleen in de zorg

De plekken waar we wonen, werken, leren en herstellen hebben invloed op hoe we ons voelen en functioneren. Toch wordt die relatie in veel projecten nog onderschat.

Wanneer gezondheid ter sprake komt, denken we vaak aan sport, voeding, zorg en preventieprogramma's. Veel minder vaak kijken we naar de gebouwen en buitenruimten waarin mensen dagelijks het grootste deel van hun tijd doorbrengen.

Terwijl juist die omgeving invloed heeft op zaken als stress, concentratie, herstel, sociale interactie en algemeen welzijn.

De Finnen erkennen die relatie expliciet. Hun uitgangspunt is dat gezondheid niet uitsluitend ontstaat door individuele keuzes of medische zorg, maar ook door de manier waarop de leefomgeving is ingericht.

Voor opdrachtgevers ligt hier een belangrijke kans. Gezondheid ontstaat namelijk niet doordat er aan het einde van een project wat extra groen wordt toegevoegd. Gezondheid wordt mede bepaald door keuzes die veel eerder worden gemaakt. Bij de formulering van de ambitie, het programma van eisen, de inrichting van buitenruimten en de manier waarop een gebouw aansluit op de behoeften van zijn gebruikers.

Dat roept vragen op. Hoe zorgen we voor voldoende daglicht? Hoe verbinden we binnen en buiten? Hoe creëren we plekken die ontmoeting stimuleren én ruimte bieden voor rust? Hoe brengen we natuur dichter bij de gebruikers van een gebouw? En welke beleving willen we uiteindelijk creëren?

Dit zijn ontwerpvragen, maar tegelijkertijd ook vragen die raken aan welzijn en gezondheid.

Van natuur toevoegen naar natuur integreren

Binnen LAM architects kijken we vanuit biophilic design naar de relatie tussen mens, natuur en gebouwde omgeving. Dat betekent dat natuur niet wordt gezien als decoratie of toevoeging, maar als een integraal onderdeel van het ontwerp.

Wanneer mensen aan natuur in gebouwen denken, denken ze vaak aan planten, groene gevels of een binnentuin. Hoewel die elementen zeker waardevol kunnen zijn, gaat biophilic design veel verder dan dat.

Het gaat om het creëren van een omgeving waarin mensen zich op een natuurlijke manier verbonden voelen met de wereld om hen heen. Soms zit dat in grote ontwerpkeuzes, maar vaak juist in subtiele ervaringen die bijdragen aan comfort, rust en welzijn.

Denk aan daglicht dat gedurende de dag verandert en de natuurlijke ritmes van buiten voelbaar maakt. Aan een open raam waardoor frisse lucht en een zachte bries een ruimte binnenkomen. Aan het geluid van regen op een dak of bladeren die bewegen in de wind. Aan uitzicht op bomen, water of een landschap dat meebeweegt met de seizoenen.

Maar ook aan de tactiele kwaliteit van natuurlijke materialen zoals hout, natuursteen of bamboe. Aan kleuren en texturen die zijn geïnspireerd op natuurlijke omgevingen. Aan ruimtes die beschutting bieden wanneer dat nodig is, maar tegelijkertijd uitzicht en verbinding met de omgeving behouden.

Biophilic design gaat bovendien niet alleen over onze relatie met natuur, maar ook over de psychologie van de ruimte. De manier waarop een omgeving is ontworpen, beïnvloedt hoe mensen zich voelen, gedragen en een plek ervaren.

Mensen hebben van nature behoefte aan een balans tussen geborgenheid en vrijheid, tussen beschutting en uitzicht, tussen rust en verbinding. Een ruimte kan uitnodigen tot ontmoeting, concentratie of herstel. Ze kan energie geven of juist rust brengen.

Ook factoren als akoestiek, licht, materiaalgebruik, verhoudingen, zichtlijnen en de relatie met de omgeving spelen hierin een belangrijke rol. Vaak ervaren mensen intuïtief of een plek prettig aanvoelt, zonder precies te kunnen benoemen waarom. Achter dat gevoel gaan echter tal van ontwerpkeuzes schuil.

Biophilic design spreekt daarmee meerdere zintuigen tegelijk aan. Niet alleen wat we zien, maar ook wat we horen, voelen en ervaren. Juist de samenhang van al deze factoren bepaalt of een omgeving bijdraagt aan welzijn, herstel en gezondheid.

Meer hierover leest u op onze pagina's over mensgerichte architectuur, biophilic design en ontwerpen in verbinding met natuur.

Het ontwerpen van voorwaarden waarin mensen kunnen floreren

De Finse aanpak laat zien dat gezondheid niet in afzonderlijke beleidsdomeinen hoeft te worden opgesloten. Gezondheid raakt aan natuur, onderwijs, werk, zorg, ruimtelijke ordening en architectuur.

Voor opdrachtgevers betekent dat een verschuiving in perspectief. Niet alleen de vraag stellen of een gebouw functioneert, duurzaam is of binnen budget blijft, maar ook welke bijdrage het levert aan de mensen die er dagelijks gebruik van maken.

Draagt deze omgeving bij aan welzijn?

Ondersteunt zij herstel, ontmoeting en concentratie?

Versterkt zij de verbinding tussen mens en natuur?

Dat zijn vragen die steeds relevanter worden in een samenleving die kampt met toenemende mentale gezondheidsproblemen, vergrijzing en een groeiende druk op de zorg.

Wanneer gezondheid ontstaat in de omgeving waarin mensen wonen, werken, leren en leven, wordt architectuur meer dan het ontwerpen van gebouwen. Het wordt het ontwerpen van voorwaarden waarin mensen kunnen floreren.

Een verantwoordelijkheid én een kans

Architectuur alleen lost maatschappelijke gezondheidsvraagstukken niet op. Maar de gebouwde omgeving heeft wel degelijk invloed op hoe mensen zich voelen, functioneren en herstellen.

Daarom ligt er een kans voor opdrachtgevers, ontwerpers en beleidsmakers om gezondheid niet als sluitpost te behandelen, maar als een integraal onderdeel van het ontwerpproces.

De Finnen laten zien dat gezondheid niet alleen ontstaat in het zorgsysteem. Een belangrijk deel ontstaat in de omgeving waarin mensen wonen, werken, leren en leven.

Misschien is dat wel de belangrijkste les voor opdrachtgevers: gezonde leefomgevingen ontstaan niet vanzelf. Ze beginnen met bewuste keuzes aan de ontwerptafel.

Bent u als opdrachtgever, ontwikkelaar, gemeente, zorg- of onderwijsinstelling bezig met de vraag hoe de gebouwde omgeving kan bijdragen aan welzijn en gezondheid? Wij denken graag mee over hoe mensgerichte architectuur en biophilic design kunnen bijdragen aan leefomgevingen waarin mensen zich prettig voelen, goed functioneren en kunnen floreren.

Ontdekt meer over :

→ biophilic design
→ ontwerpen in verbinding met natuur
→ onze visie

Bron van inspiratie

Natuur: de Finse route naar gezondheid – Alles is Gezondheid.
https://www.allesisgezondheid.nl/nieuws/natuur-de-finse-route-naar-gezondheid/